Gepubliceerd door: Raissa Bemelmans Gepubliceerd op: Wednesday 14 June 2006, 15:03

Voor studenten die een vreemde taal leren is altijd wel een houvast in die taal te vinden. De woorden, de uitspraak of de grammatica, alles valt wel ergens vanuit te herleiden. Maar niet binnen de Hongaarse taal.

Talenknobbel

Vaak vertellen buitenlanders dat veel Hongaren het leuk vinden om te horen dat hun taal echt moeilijk is om te leren. Dikwijls heb ik van mijn Hongaars studerende Nederlandse cursisten gehoord dat als ze met Hongaren Hongaars beginnen te praten, ze regelmatig de vraag te horen krijgen: "Je hebt zeker Hongaarse familie?" Als ze daarop antwoorden: "Nee, dat heb ik niet.", volgt daarop: "Wel, in dat geval moet je wel een talenknobbel hebben!" In werkelijkheid is de Hongaarse taal zeker te leren, maar de taal is wel uniek. Het Hongaars behoort tot de Fins-Oegrische taalgroep. De basiswoordenschat bestaat uit voor Nederlanders totaal vreemde elementen. Ook de grammatica is duidelijk afwijkend, zelfs op het exotische af! Het Hongaars is namelijk geen Indo- Europese taal, en het heeft geen enkele verwantschap met het Nederlands, Frans, Engels of Russisch. Door de taal lijkt Hongarije verder weg en vreemder, minder Europees dan het in feite is. De Hongaren zijn samen met de Finnen en de Esten "buitenbeentjes" in Europa. Maar het Hongaars lijkt slechts in de verte op het Fins en Ests. De Oegrische tak, waartoe het Hongaars behoort, is al zo'n drieduizend jaar geleden afgescheiden van de Finse tak. Een Estse linguïst heeft slechts één zin gevonden, die in alle drie talen gelijkenis laat zien: "de levende vis zwemt in het water". ( Ests: Elav kala ujub vee all; Fins: Elävä kala ui veden alla; Hongaars: Eleven hal úszkál a vízben) . Een Fins-Oegrische mop vertelt dat de stammen, tijdens de migratie duizenden jaren geleden over de steppen van Eurazië een wegwijzer tegenkwamen. Degenen die konden lezen, gingen naar Centraal-Europa en zijn uiteindelijk de huidige Hongaren geworden. Zij die niet konden lezen, vertrokken naar het noorden en zijn Finnen geworden. De Finnen vertellen deze mop natuurlijk net omgekeerd.

Hongaars, een taal apart

Hongaren houden er erg van om bepaalde dingen om te keren. Zo komen in tegenstelling tot het grootste deel van de wereld de Hongaarse familienamen vóór de doopnaam te staan. Voorzetsels worden in het Hongaars "achterzetsels" en ook zeggen Hongaren vaak "hello" bij een afscheid. Zelfs pasta wordt als dessert gegeten en niet als voorgerecht! (zoals bijvoorbeeld mákosmetélt/maanzaadpasta). Bijvoorbeeld op de vraag: hány óra van? / hoe laat is het ? - zou je denken dat het antwoord eenvoudig is. Maar niets is minder waar. In het Hongaars betekent Háromnegyed hat lesz két perc múlva/over twee minuten zal kwart voor zes zijn. Of nog letterlijker: drie kwartier van zes zal het over twee minuten zijn. In plaats van gewoon te zeggen: het is zeventien vóór zes. Voordat een buitenlander in Hongarije het antwoord op die vraag kan geven is het al lang zes uur geweest! Om maar niet te spreken over de uitspraak. Het is echt moeilijk om het verschil te horen tussen verschillende klanken die sterk op elkaar lijken zoals bijvoorbeeld: örült vagy őrült/hij was blij of hij is gek. Of ook grappig: tussen sertés vagy sértés/varken of belediging. De eerste woordbetekenis valt natuurlijk wel goed voor de tweede te gebruiken! De Hongaarse taal kan dus zeer apart zijn. Ook hebben Hongaren hebben een emotioneel beladen verhouding tot hun taal. Ze ontlenen er hun identiteit aan, terwijl voor Nederlanders de taal hoofdzakelijk vaak een middel is. Hongaren zijn zich zeer bewust van de moeilijkheden van hun taal. Wanneer een buitenlander dan ook zijn best doet om een mondje Hongaars te spreken, wordt dat zeer op prijs gesteld.

Maria Ballendux - Bogyay
Hognaarse taal - en cultuurtrainster
Bron van citaat: The Economist December 24th 2005