Gepubliceerd door: Michel Daenen Gepubliceerd op: Saturday 10 June 2006, 16:01

Waarom zou het aantrekkelijk zijn om in deze regio te investeren?

Het Noord Oosten van Hongarije is in het verleden waarschijnlijk een aantal grote investeringen misgelopen, doordat de infrastructuur niet op orde was en de lokale overheden nog niet ingespeeld waren op het welkom heten van (buitenlandse) investeerders. De werkeloosheidscijfers zijn lange tijd enorm hoog geweest en liggen met 10 % nog steeds boven het landelijk gemiddelde van 7,1 %. Toch zijn er bedrijven die de aantrekkelijkheid van de regio zien.

Wat trok hen zo aan?

Alle mensen die we spraken gaven aan dat er de laatste jaren veel veranderd is. De infrastructuur en logistiek zijn enorm verbeterd. Een aantal jaar geleden is de M3 snelweg tot Miskolc doorgetrokken, waardoor Boedapest gemakkelijk en snel bereikbaar is geworden. Ook zijn er verschillende industrieparken in de regio aangelegd en zijn de lokale autoriteiten zich meer bewust van het belang van investeringen van buitenaf. Daarnaast heeft het gebied zijn eigen charmes.

Carlo Holshuijsen van European Stone Trade is in dit gebied neergestreken vanwege de relatief lage lonen, de ruimte die er nog is, de lage criminaliteit (hij heeft ook in Polen gezeten waar de situatie naar zijn zeggen wat dat betreft minder prettig was) en daarnaast ook vanwege het feit dat zijn vrouw haar roots in deze regio heeft liggen. Elisabeth van Aerde van Move2hungary was samen met haar partner meteen overtuigd toen ze (na gedegen vooronderzoek) in het noordelijk deel van de provincie aankwamen. "Met onze makelaar reden we hier het dorp binnen en we wisten het meteen, dit wordt de plek voor ons toeristisch project. Het is een combinatie van de natuur, ligging van het dorp en de mogelijkheden die je in dit gebied geboden worden omdat de overheid in deze regio de ontwikkeling van ruraal toerisme wil stimuleren".

ITDH, (het Hongaarse Investerings- en handelsontwikkelingsagentschap) geeft aan dat verschillende regelingen investeren in deze regio extra aantrekkelijk maken. Een aantal grote bedrijven zijn in het verleden naar deze regio gekomen juist vanwege de hoge werkeloosheid. Ze konden dus makkelijk werknemers vinden, die ook hun best wilden doen om hun baan te behouden.

Bosch heeft voor zijn Pheumatic factory voor de regio Eger gekozen omdat er goed  geschoolde werknemers zijn, die voor relatief lage lonen (lager dan in west Hongarije en rond Boedapest) werken met een lange traditie in de machine-industrie. Bovendien maakt de M3 de aantrekkelijke stad goed toegankelijk. De aanwezigheid van de universiteit in Miskolc speelt in de regio ook een belangrijke rol. Er is steeds meer kruisbestuiving tussen bedrijfsleven en wetenschap, zeker op het gebied van Research &Development. Een voorbeeld daarvan is de sponsoring door het bedrijf BorsodChem van de chemiefaculteit.

Het bedrijf heeft sterke behoefte aan goede chemici en hoopt deze door het financieren van onderwijs en onderzoek van deze faculteiten ook op de langere termijn te kunnen aantrekken.

Onze gesprekspartner van BorsodChem, de heer László Kézdi, business director Isocyanetes, geeft overigens aan: "Mochten jullie in Nederland nog chemici hebben die interesse hebben in een baan bij BorsodChem, dan zijn ze van harte welkom!"

Is het er dan alleen maar fantastisch om in het Noord Oosten te investeren? Hoe zit het bijvoorbeeld met de algemeen bekende wirwar aan regeltjes en bureaucratie?

Tja, geven zowel Carlo als Elisabeth aan: daar moet je mee om leren gaan. Carlo: "Als je het over regeltjes hebt: we waren in het bezit van een vergunning voor de aanschaf van een grote machine die absoluut noodzakelijk is voor ons productieproces. Toen er iemand langs kwam om de boel te inspecteren, bleek dat we niet alleen een vergunning nodig hadden om hem te bezitten, maar ook één om hem te laten werken. Tja, dat vraagt wel wat van je fl exibiliteit. Offi cieel heb ik sowieso nog steeds een aantal vergunningen nodig, we zitten midden in het proces van aanvraag, maar als we pas zouden starten als alle papieren er waren, dan hadden we de afgelopen 2 jaar niets kunnen doen. We zijn dus maar gewoon begonnen en tot nu toe laten de autoriteiten het toe." Hoewel er dus veel regels zijn, is het ook een uitdaging om hier creatief mee om te gaan. Elisabeth: "Zo wilden wij twee zwembaden aanleggen. Het bestemmingsplan liet het niet toe dat we zwembaden zouden bouwen op de door ons bedachte plek. Er bleek nog een ander probleem, waardoor we van de nood een deugd konden maken. Om de nodige vergunningen te kunnen krijgen, hadden we een brandveiligheidverklaring nodig. Echter, de waterdruk in het dorp was te laag om deze te krijgen. Bij brand zou de brandweer niet kunnen blussen. Een oplossing voor het probleem was de aanleg van waterbassins. U raadt het al: inmiddels zijn er twee helderblauwe waterbassins met vergunning aangelegd waar je op een zonnige dag heerlijk in kunt vertoeven, met trapje en al. Mocht er ooit brand uitbreken, dan is er een pomp waarmee de brandweer het water uit de bassins kan pompen, mochten ze op tijd zijn tenminste, want ze moeten minimaal 20 minuten rijden voor ze in het dorp aankomen. Deze polderoplossing krijgt ook veel waardering van de Hongaarse ambtenaren." Overigens is het creatief

met de vele regels omgaan de Hongaren zelf zeker ook niet vreemd. In de volksmond staat het binnen de wet verzinnen van handige oplossingen bekend als 'kis kapu' (vrij vertaald 'achterdeurtje').

Waar liggen de kansen?

Naast de toeristische sector zijn er volgens László Kézdi van BorsodChem vele kansen om als specialist in de regio samen te werken. Sowieso wil de regering Hongarije tot logistiek middelpunt van Midden en Oost Europa maken en dan heb je in deze regio een erg goede positie. Er wordt veel geïnvesteerd in de snelwegen en het spoorwegnet. In de Noord Oost regio grens je aan Slowakije, de Oekraïne en Roemenië. László Kézdi: "Algemeen kan gesteld worden dat de arbeidsmoraal hoog is, dat de lonen een stuk lager zijn dan in Boedapest en dat hier nog ruimte is. Bovendien hebben we als BorsodChem ook echt behoefte aan samenwerking." Het bedrijf heeft voor de strategie gekozen om zoveel mogelijk activiteiten die niet tot de core van het bedrijf behoren (productie van plastic grondstoffen, isocyanate productie) af te stoten en in te kopen of over te laten aan anderen.

Ze zijn op dit moment druk bezig met het realiseren van een 'industrial value park'. Het verschil met een gewoon industriepark is volgens László Kézdi dat de bedrijven op dit terrein elkaar werkelijk iets te bieden hebben. "Leverancier en afnemer zitten dicht bij elkaar, we delen allerlei faciliteiten en dit maakt het ook voor kleinere leveranciers en afnemers interessant. Ze kunnen ervan profi teren dat wij als grote fi rma (4.198 werknemers, 448 ha fabrieksterrein, omzet van € 700 miljoen) beschikken over de nodige infrastructuur en logistiek. We willen er echt een win-win park van maken." De vertegenwoordiger van ITDH Eger merkt op dat er naast industrie en toerisme ook een groot potentieel in de wijnsector zit. De kwaliteit van een aantal wijnen uit de regio is zo hoog dat het een sterke concurrent van de Franse en Californische wijnen zou kunnen zijn.

De marketingactiviteiten zijn echter nooit goed opgepakt. Je merkt dat de Fransen, Belgen, Luxemburgers en Duitsers dit nu ook inzien en zij tonen dan ook steeds meer interesse om wijn af te nemen, dan wel zelf te investeren in de regio. Daar zijn nu goede mogelijkheden voor. Buitenlanders mogen sinds januari 2007 ook land buiten de bebouwde kom kopen en daarnaast zijn er op dit moment een aantal wijnhuizen van zeer hoog niveau te koop. Opvallend is dat er zich totaal geen Nederlanders op de Hongaarse wijnmarkt begeven (wel zijn er natuurlijk een aantal importeurs die Hongaarse wijn naar Nederland halen en rapporteert culinair journalist Tom de Smet over menig wijnfestival in Hongarije) terwijl er wel grote kansen lijken te liggen.

Mogelijk is het te verklaren uit het feit dat we (op een paar plekken in Limburg na) zelf helemaal geen wijnbouwcultuur hebben en dat daar dus geen focus ligt. Er zijn ideeën en plannen genoeg. Zeker in de toeristische sector liggen er vele uitgewerkte projecten van kabelbaan tot kasteelhotel tot sportcentrum klaar, die op een investeerder wachten. Vanuit Hongaarse MKB bedrijven in de regio wordt er over het algemeen (uitzonderingen daar gelaten) echter niet actief gezocht naar  samenwerking met buitenlandse partners. Judit Kiss Vékei van de ITDH Miskolc verklaart dit deels uit de historie. "Als je vraagt of ze geïnteresseerd zijn in buitenlandse samenwerking, zegt iedereen ja, maar op het moment dat je meer bedrijfsinformatie vraagt om een goede match te kunnen maken, haakt een grote groep af. Wellicht nog een soort angstgevoel van vroeger, informatie kon altijd tegen je gebruikt worden." De ervaring van Joris van Aerde van Move2hungary is dat voor ondernemers belangrijke informatie niet zomaar voor handen is. Joris: "Met je Nederlandse achtergrond vermoed je wel dat er zoiets zou moeten bestaan als scholingsregelingen of loonkostensubsidies.

Het ITDH is dan de ideale partner. Met hun hulp is er overleg gevoerd met het arbeidsbureau in Miskolc en maken wij nu gebruik van subsidieregelingen. Ook voor Hongaren trouwens is overheidsinformatie lang niet altijd toegankelijk. Voor ons is het belangrijk dat wij lokale mensen kunnen aannemen, mensen uit het dorp. Zij zijn volstrekt onbekend met de mogelijkheden van bijvoorbeeld het Arbeidsbureau. Dan moeten ze van ons horen dat ze een beroep kunnen doen op (om)scholingsregelingen, als ze tenminste als werkzoekende staan ingeschreven. Voor hen interessant, want ze leren een vak, voor ons interessant, want zo wordt een dame uit het dorp nu opgeleid tot kok die komend jaar in ons nieuw te starten restaurant zal gaan werken en weer anderen gaan komende periode een timmeropleiding doen." Gezien bovenstaande ervaringen krijgen we als Hongarije in Zaken de indruk dat er genoeg potentieel is, maar dat je het wel moet (op)zoeken. Het wordt je niet op een presenteerblaadje aangereikt. We geven u dan ook graag het advies van Carlo Holshuijsen mee: "Als je interesse hebt om hier in de regio iets te starten, ga dan niet wachten, maar neem zelf initiatief".

Tekst en Foto's: © Karin Gabor, Michel Daenen

Met dank aan:

BorsodChem Kazincbarcika, Move2Hungary,

EST European Stone Trade,

ITDH Den Haag, Eger, en Miskolc

Nederlandse Ambassade, NHCC

Eerder gepubliceerd in HongarijeinZaken editie 7. Bestellen?