Gepubliceerd door: Elvira Loomans Gepubliceerd op: Sunday 01 March 2009, 14:13

De regels "Talpra magyar hí a haza! Itt az idő, most vagy soha!" [Sta op Hongaren. Het vaderland roept!
De tijd is daar, het is nu of nooit!] vormen de eerste twee regels uit het beroemde gedicht Nemzeti Dal [Nationaal lied] van de Hongaarse dichter Sándor Petőfi (1823-1849).

Onlosmakelijk verbonden hiermee is de datum 15 maart 1848. De dag in maart die nu geldt als één van de belangrijkste nationale feestdagen in Hongarije. Op deze dag wordt uitgebreid stilgestaan bij de Onafhankelijkheidsstrijd van 1848. Overal in Hongarije wordt op deze dag wel het één en ander georganiseerd om deze datum uit de Hongaarse geschiedenis levendig te houden. Van toneelstukjes in de open lucht, die de
gebeurtenissen van 1848 in Boedapest uitbeelden, tot de vele festivals en markten.

Maar welke gebeurtenissen herdenken de Hongaren nu jaarlijks op de 15e van maart? In heel Europa waarde in de 19e eeuw de geest van de revolutie rond. Net als in andere Europese landen ontstond er ook in het Hongarije van toen, dat in die tijd onder het Habsburgse Keizerrijk viel, onder de bevolking steeds meer onvrede over de grote ongelijkheid in de verdeling van de rijkdom. Het Hongaarse deel van het rijk was ten opzichte van het Oostenrijkse in industrieel opzicht erg achtergesteld.

De Hongaarse afhankelijkheid van de Habsburgers verhinderde de industriële ontwikkeling in het Hongaarse deel van het keizerrijk. Als gevolg hiervan bleef in Hongarije het middeleeuwse feodale systeem tot in de 19e eeuw intact en ontwikkelde zich er, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland, geen middenklasse.

In het kader van deze kwestie traden twee belangrijke mannen in de eerste helft van de 19e eeuw in Hongarije op de voorgrond. Beiden pleitten voor hervormingen van het feodale systeem. De één echter radicaler dan de ander. Zo werkte Graaf István Széchenyi in zijn werken zijn ideeën uit voor het omvormen van het overwegend agrarische Hongarije tot een kapitalistisch land. Hij vond bij de lage adel veel steun voor zijn vooruitstrevende ideeën, maar de conservatieve hoge adel moest niets hebben van zijn voorstellen.

De tweede man die een grote rol speelde in deze tijd was de jonge advocaat Lajos Kossuth, die algauw de oppositie in het parlement leidde. Kossuth en zijn achterban waren van mening dat de hervormingen waar Széchenyi voor pleitte niet van de grond zouden komen als Hongarije niet ook onafhankelijk zou worden van de Habsburgers. De roep en het verlangen naar onafhankelijkheid namen tenslotte zulke grote proporties aan dat dit op 15 maart 1848 leidde tot een opstand, die als eerst in Boedapest uitbrak onder studenten op de universiteit en waarin de dichter Sándor Petőfi de leiding nam. In het Pilvax koffiehuis die dag ontmoette Petőfi zijn medestanders en las er zijn Nationaal Lied voor. De studenten formuleerden in 12 punten het hervormingsprogramma van Kossuth waarin zij onder andere pleitten voor vrijlating van de lijfeigenen, een onafhankelijke Hongaarse regering en persvrijheid. De studenten bezetten vervolgens een drukkerij in de stad en lieten de 12 punten op papier drukken, waarna ze zich naar de tuin van het Hongaars Nationaal Museum begaven en het hervormingsprogramma
aan de menigte voorlazen.

Aanvankelijk stemde de Habsburgse keizer Ferdinand V uit angst in met de hervormingen en benoemde een regering waar zowel Széchenyi als Kossuth deel van uit maakten. Maar dit duurde niet lang. Al snel wisten de Habsburgers de in het Keizerrijk wonende minderheden voor zich te winnen en zich tegen de Hongaarse vrijheidsstrijd te keren. De Hongaren leken in de strijd
aanvankelijk aan de winnende hand, totdat op verzoek van keizer Ferdinand de Russen aan de kant van de Habsburgers zich in de strijd mengden.

Ten slotte moest het Hongaarse volk zich in augustus van 1849 aan de Habsburgers overgeven. Hoewel de Onafhankelijkheidsstrijd voor de Hongaren niet gebracht had waar ze zo vurig naar verlangden, wisten de Hongaren zich -in tegenstelling tot hervormers in andere Europese landen- in de strijd van de revolutie het langst staande te houden.

Eerder gepubliceerd in HongarijeinZaken editie 15. Bestellen?