Gepubliceerd door: Elzo Molenberg Gepubliceerd op: Tuesday 09 September 2008, 14:52

Hongarije ontwikkelt zich geleidelijk in de richting van een transparante markt. De Hongaarse regering heeft daarbij advies gevraagd en gekregen van andere EU-lidstaten. De Nederlandse ambassade in Boedapest ondersteunt de Hongaarse inspanningen op meerdere fronten. Daarnaast beschouwt de ambassade het interveniëren in geval van onregelmatigheden bij Hongaarse overheden ten behoeve van het Nederlandse bedrijfsleven als core-business.

De nieuwe lidstaten van de EU, waaronder Hongarije, hebben voor toetreding tot de EU aan vele markt-economische voorwaarden moeten voldoen. De betrokken regeringen hebben nog steeds hun handen vol aan het omzetten van die voorwaarden in wetgeving. Vervolgens moet de aangepaste wetgeving ook worden toegepast. Daardoor moeten uiteindelijk in alle lidstaten concurrentieverstorende maatregelen en ondoorzichtig overheidshandelen verdwijnen met het doel een 'gelijk speelveld' (level playing field) te creëren voor onder meer het bedrijfsleven.

Volgens de Hongaarse pers gaat dit proces gepaard met veel corruptie. Aanbestedingsregels werken intransparantie in de hand en de door de EU toegezegde € 22,5 miljard aan cohesie- en structuurfondsen zouden daardoor nu al verdwijnen in een orgie van elkaar de bal toespelende corrupte ambtenaren en ondernemers. Bovendien zijn de regels ten aanzien van partijfinanciering ontoelaatbaar soepel. Om voortgang te meten, neemt men elkaar de maat. De Verenigde Naties en de Raad van Europa zijn voorbeelden van organisaties die laten bestuderen in welke mate overheid en bedrijfsleven in een land transparant zijn, met andere woorden, in hoeverre corruptie een probleem vormt. De „Group of Countries against Corruption" (GRECO, onderdeel van de Raad van Europa) heeft in maart 2006 een rapport uitgebracht over Hongarije en corruptie. Hongarije kreeg daarin twaalf aanbevelingen ter verbetering van de situatie. De belangrijkste daarvan zijn:

1.Speciale training aan OM en politie inzake identificatie en aanpak corruptie;
2.Vergroten kennis van anti-witwas autoriteiten wat betreft rapportages over en aanpak van dubieuze geldtransacties;
3.Het formuleren en uitvoeren van eenanti-corruptie strategie door een op te richten Anti Corruptieraad (AKT - een regeringsraad) voor de overheidssector;
4.Training verzorgen aan ambtenaren over de wetgeving op vrijheid van informatie en bewustmaking van het publiek wat betreft toegankelijkheid van informatie;
5. Introductie van een gedragscode met normen voor ethisch gedrag van ambtenaren uit de hele overheidssector en het publiek daarvan bewust maken.

De aanbevelingen ten spijt, bleef het buitenlandse bedrijfsleven in Hongarije regelmatig klagen over bijvoorbeeld niet geheel vlekkeloos verlopen aanbestedingsprocedures, over dubieusoptreden van regionale belastingkantoren jegens buitenlandse ondernemers en over gemeentevertegenwoordigers die tegelijkertijd bevoorrechte ondernemers bleken en zich als oneerlijke concurrenten ontpopten. De ambassadeurs van de landen die samen 85% van de buitenlandse investeringen (FDI) in Hongarije vertegenwoordigen, waaronder Nederland, hebben daarop de alarmbel geluid bij de Hongaarse Minister van Economische Zaken. De Minister heeft de negen ambassadeurs gevraagd ten aanzien van de noodzakelijke stappen op weg naar een transparante overheid en -marktverhoudingen te adviseren en te ondersteunen. In de zomer van 2007 heeft de Hongaarse regering bovendien besloten tot oprichting van de Hongaarse Anti-Corruptieraad o.l.v. de Hongaarse Minister van Justitie. De betrokken ambassades hebben daarop in samenwerking met de Hongaarse overheid een aantal initiatieven ontplooid. Ten eerste hebben zij gezamenlijk opdracht verleend aan Transparancy International (TI), om de mate van corruptie van de Hongaarse overheid en bedrijfsleven in kaart te brengen en aanbevelingen te doen. TI is wereldwijd gespecialiseerd in het bestuderen van de mate van corruptie per land en houdt een internationale rangschikking bij. De door TI gevolgde onderzoeksmethode gaat ervan uit dat elk land een nationaal integriteitsysteem heeft, dat gebaseerd is op principes van transparantie en rekenschap. In vergelijking met de overige nieuwe lidstaten neemt Hongarije overigens een middenmootpositie in en lijkt het op de goede weg (zie tabel pagina 7). TI heeft inmiddels de studie over de Hongaarse overheidssector in december 2007 gepresenteerd.

De studie over de private sector komt medio 2008 uit. Volgens de conclusies van het TI overheidsrapport aan de Hongaarse regering, voldoet het Hongaarse wettelijke en institutionele systeem op hoofdlijnen aan internationale normen voor de bestrijding van corruptie. Maar het mankeert aan de uitvoering ervan. De meest gevoelige conclusies betreffen financiering van politieke partijen en aanbestedingsprocedures; beide systemen zijn aan volledige herziening toe. Naast het herhalen van de GRECO-conclusies werd ook vastgesteld dat de prestaties van wetsuitvoerende instanties die de steunpilaren vormen van het nationale integriteitsysteem, verzwakt zijn door wat lijkt op een hoge mate van interne corruptie (voorbeelden: politie, douane en financiële opsporing- en inlichtingendienst). Er is daarnaast een gebrek aan specialisten op het vlak van corruptie-opsporing.

Tevens is het nodig de bevolking meer bewust te maken van gedragscodes en ethische normen die door de overheid moeten worden nageleefd. De Hongaarse Rekenkamer is een van de belangrijksteanti-corruptie instanties van Hongarije, maar gebruikt niet altijd zijn volledige autoriteit als gevolg van onvoldoende mensen en middelen, waardoor audits onvoldoende frequent en breed kunnen worden uitgevoerd. Bovendien worden de aanbevelingen van de Hongaarse Rekenkamer (ÁSZ) niet altijd opgevolgd. Nederlandse instanties, zoals Rekenkamer en de ambassade in Boedapest, werken veel samen met de Hongaarse overheid om de situatie het hoofd te bieden. Zo werken de Nederlandse en Hongaarse Rekenkamer momenteel samen om een corruptie risico-analyse op te stellen voor alle Hongaarse overheidsinstanties. Met dit instrument kan de Hongaarse overheid per instantie een strategie uitstippelen, van ministeries tot en met gemeentes, waarmee integriteitnormen kunnen worden geïntroduceerd en corruptie kan worden voorkomen. Omvangrijk en belangrijk werk dat nog veel inspanning zal vergen. Ook doen het Nederlandse ministerie van Financiën, de ambassade en het Hongaarse ministerie van Economische Zaken aan ervaringsuitwisseling op het gebied van het terugdringen van overbodige regelgeving. De Nederlandse Mededingingsautoriteit heeft er al een vruchtbare samenwerking opzitten met de Hongaarse Economische Mededingingsdienst.

En ten slotte werken de Nederlandse en Hongaarse douanediensten nauw samen, o.a. op het gebied van het voorkomen van sigarettensmokkel. De Nederlandse ambassade in Boedapest beschouwt het bovendien als zijn core-business, voor Nederlandse ondernemingen groot en klein in de bres te springen bij dubieuze ervaringen met Hongaarse overheden. De ambassade intervenieert daarbij op het juiste niveau bij ministeries of andere relevante instanties, zoals lokale overheden of belastingdienst.

Hetgeen, ook volgens het Nederlandse bedrijfsleven, regelmatig tot de gewenste oplossing leidt. De ambassade te Boedapest roept het betrokken Nederlandse bedrijfsleven dan ook op de Economische Afdeling van de ambassade te blijven informeren over onregelmatigheden, zodat we maatwerk kunnen blijven leveren.