Gepubliceerd door: Jouwert Dijkstra Gepubliceerd op: Tuesday 12 January 2010, 11:19

Ambitie en een ongelimiteerd vertrouwen in de toekomst zorgden in de 19e eeuw voor eenongekende bouwwoede in Boedapest. Het land kreeg erkenning binnen de Dubbelmonarchie, enhierbij hoorde een hoofdstad die zich kon meten met Wenen. Grootscheepse stadsuitbreidingen enstadsvernieuwing (mede mogelijk gemaakt door een verwoestende overstroming van de Donauin 1838) zorgden voor het stadsbeeld dat we nu kennen. De oude stadsring van de Pestzijde vanBoedapest wordt gedomineerd door deze bebouwing uit de 19e eeuw.

Anna Perczel beschrijft in haar boek Unprotected Heritage vrijwel alle historische panden van het Erzsébetváros. Het was in deze wijk dat ik op zoek ging naar een afstudeerproject voor mijn opleiding tot architect aan de TU Delft in de richting van renovatie en stadsvernieuwing. De huidige manieren van omgang met het historisch erfgoed in de wijk zijn vaak schokkend of zelfs corrupt te noemen. Zonder naar bestaande kwaliteiten te kijken worden hele huizenblokken afgebroken. Na korte of langere tijd dienst te hebben gedaan als parkeerplaats wordt er een nieuwe pompeuze ontwikkeling voor in de plaats gezet. Deze sluit vrijwel nooit aan bij het bestaande beeld of karakter van de wijk.

Rondlopend in de wijk zullen sommige mensen dit niet erg vinden, aangeziende staat van vele gebouwen deplorabel is. Onduidelijk eigenaarschap en de overdracht van huurwoningen aan de bewoners zonder verder toezicht, begeleiding of controle in de roerige tijd na het communisme hebben ervoor gezorgd dat er veel achterstallig onderhoud is. Dat zorgt er echter ook voor dat vele gebouwen nog in een originele staat zijn. Restauratiebeslissingen die wellicht uit noodzakelijkheid geboren zijn, leveren nu veel plezier op voor deskundigen. Zoals op afbeelding 1 te zien is, zijn bewust of onbewust de gasleidingen reversibel en zichtbaar aangebracht. Dit is in overeenstemming met de wetten in de ‘grondwet’ van omgang Erzsébetváros vraagt om herontwikkeling met stijl met cultureel erfgoed het Charter van Venetië van 1964.

In deze wijk zijn ook grote mogelijkheden tot herontwikkeling. Met onderzoek en volharding komen mooie verhalen van ondernemerschap
aan het licht. Zo staat aan de Dohányutca het restant van het Hungária Fürdő. Hier ontwikkelden verschillende ondernemers vanaf midden 19e eeuw tot eind jaren ‘20 van de 20e eeuw een netwerk van gebouwen dat samen het Hungária Fürdő vormde. Het was een badhuiscomplex voor
het volk, dat niet te vergelijken valt met bijvoorbeeld het luxe Gellértbad. Men ging naar een badhuis om echt de haren te wassen en een bad te
nemen. Met de komst van betere voorzieningen in de huizen ging het badhuis failliet, en begon de lange periode van diverse hergebruiken en
het onontkoombare verval dat met leegstand gepaard gaat. Het is deze plek die ik wil transformeren tot een nieuw publiek gebouw in plaats van de restanten plat te gooien. Hungária Fürdő, een ruïne in de stad, wordt Hungária Könyvtár de nieuwe parel van Erzsébetváros. Een maatschappelijk programma in een nieuw bouwvolume met een innovatieve constructie geeft het oude badhuis aan de Dohány Utca een nieuwe toekomst. Een wijkbibliotheek met interactieve functies kan een ontmoetingscentrum en impuls voor de wijk worden zodat bewoners weer trots kunnen rondlopen in de wijk en kunnen werken aan de toekomst. Bij mijn ontwerp (zie afbeelding 2) heb ik gebruik gemaakt van de klassieke opbouw van de huizenblokken in de wijk, een centrale binnenplaats die licht in het gebouw brengt. Hierdoor krijgt het gebouw een zeer open en toegankelijke uitstraling, alhoewel de binnenplaats wel van glas voorzien is voor veiligheid, een uitgekiend binnenklimaat en een prettige werkomgeving. ’s Avonds en ’s nachts werkt het als een lichtbaken, en kan het gebouw voorzien in voorstellingen, lezingen en cultuur.

Bron: Hongarije in Zaken editie18