Gepubliceerd door: Jouwert Dijkstra Gepubliceerd op: Tuesday 12 January 2010, 14:48

Hongaren spelen de hoofdrol

Dit artikel sluit aan bij het verslag van Fiona Matt over de thema-avond van het HBN: “Grenzeloosondernemen in de wetenschap”. Een avond waarin biotechnologie prominent vertegenwoordigdwas. Ik vertel iets over de naamgever van de term biotechnologie en maak u bekend met hetgrootste schandaal in de biotechnologie, waaruit blijkt hoe moeilijk het kan zijn onafhankelijkonderzoek te doen, zoals Prof. Dinnyes stelde op de HBN thema-avond.

Waarin vindt de biotechnologie haar oorsprong? Om deze vraag te kunnen beantwoorden moet u eigenlijk weten dat traditionele en moderne biotechnologie  onderscheiden worden.

Traditionele biotechnologie, zoals de naam doet vermoeden, vindt al duizenden jaren overal ter wereld plaats. Te denken valt aan het samenklonteren van melk wanneer het door de vroegere volken bewaard werd in magen afkomstig van dieren om het product langer houdbaar te maken. Tegenwoordig doen we dit op industriële schaal, we voegen zout toe en eten het in de vorm van Hollandse kaas. Ook het spontane proces waarbij gisten suikers omzetten in alcohol is een bekende vorm van biotechnologie die tegenwoordig nog volop wordt gebruikt om Hongaarse wijnen te maken of Hongaarse palinka  te stoken.

Moderne biotechnologie is eigenlijk ontstaan toen wetenschappers in de 19e en 20e eeuw de onderliggende mechanismen van biotechnologische processen ontdekten. Optimaal en efficiënt alcohol produceren is tegenwoordig goed te doen door betere giststammen en fermentatieomstandigheden. Tegenwoordig zijn de hot items met betrekking tot biotechnologie: vaccinaties (H1N1), stamcellen, gemodificeerde gewassen etc. Producten die pas gemaakt konden worden na de ontdekking van DNA.

Biotechnologie is dus een heel oud proces dat nu sterk in opkomst is door nieuwe ontdekkingen die weer nieuwe ontwikkelingen tot gevolg hebben. Desondanks is het woord biotechnologie relatief jong. In 1917 is het de Hongaar Károly Erekly (1878- 1957) die de term “biotechnologie” voor het eerst hanteert. Het woord wordt opgepikt en veelvuldig gebruikt, maar Erekly verdwijnt uit het beeld als naamgever. Het duurt tot 1989 voordat zijn naam gekoppeld wordt aan de term biotechnologie, middels een onderzoek van de Engelsman Robert Bud.

Károly, of Karl zoals hij te boek staat in sommige van zijn Duitse publicaties, ontwikkelt zijn biotechnologische theorieën in de periode van 1909 tot 1919 te Boedapest, een periode van economische achteruitgang en voedselschaarste. Hij gelooft dat biotechnologie hier een einde aan kan maken en zal leiden tot efficiëntere verbouwing van gewassen, resulterend in meer opbrengst.  Concrete ideeën die hij hiervoor aandraagt zijn bijvoorbeeld het winnen van “nieuwe biotechnologische producten” bestaande uit eiwitten en vitamines van plantaardige  oorsprong. Vele ideeën beschrijft hij in het boek  Biotechnologie, vlees vet  en melkproductie op het agrarisch  grootbedrijf (1919). Een boek waarvan in de eerste weken ruim een paar duizend kopieën verkocht worden in Duitsland en wat later onder andere in het Nederlands wordt vertaald.  Later volgt nog een aantal boeken en patenten.

Zijn leven komt minder mooi ten einde. In 1946 wordt hij veroordeeld tot twaalf jaar gevangenisstraf voor zijn rol bij het tegenwerken van de val van het Sovjet-communisme. Een straf die hij nooit zal uitzitten, omdat hij een aantal jaren voor zijn vrijlating op 74-jarige leeftijd overlijdt. Veel meer is er niet bekend over het leven van de naamgever van biotechnologie. Des te meer is bekend over de Pusztai-affaire.

Pusztai – de onafhankelijke onderzoeker

Het schandaal betreft het ontkennen van onderzoeksresultaten door dr. Arpád Pusztai, een onderzoeker van Hongaarse (Boedapest, 1930) komaf werkzaam in het Schotse Aberdeen. Dr. Pusztai voert in de jaren 1995 tot 1998 een aantal experimenten uit waarbij ratten op een dieet van genetisch gemodificeerde aardappelen worden gezet om te onderzoeken of de aardappel veilig is voor consumptie, voordat deze op de markt mag worden gebracht. De aangepaste aardappelen beschermen zichzelf tegen insecten doordat onderzoekers ze de eigenschap hebben gegeven een bepaald stofje aan te maken. Dit stofje is alleen giftig voor insecten en het zal dus zonder problemen door de proefdieren en later consumenten gegeten kunnen worden, aldus de theorie.

Het blijkt echter anders in elkaar te zitten. Dr. Pusztai ontdekt namelijk dat de ratten die aangepaste aardappelen eten ziek worden en/of abnormale groei vertonen. Dit in tegenstelling tot andere ratten die op een dieet zijn gezet bestaande uit normale aardappelen, waarvan de onderzoeker bij sommige exemplaren het bepaalde stofje er apart doorheen gemengd heeft. De conclusie die dr. Pusztai geheel tegen zijn verwachting in aan het onderzoek verbindt is dat iets met de genetisch aangepaste aardappelen gebeurd is waardoor deze de ratten ziek maakt. Op nationale (Engeland) televisie spreekt hij zijn bezorgdheid uit over het feit dat niet alle op de markt zijnde genetisch aangepaste voedingsmiddelen uitvoerig getest zijn, zoals de aardappelen  die uiteindelijk ziekte veroorzaken bij de ratten.

De conclusie is natuurlijk olie op het vuur werpen bij tegenstanders van genetische modificatie en is tevens een klap voor de genetische  modificatieindustrie. Dit is het wetenschappelijke bewijs dat genetische modificatie kan leiden tot onvoorziene en mogelijk negatieve veranderingen aan plant of dier.

Het schandaal begint hiermee dat dr. Pusztai twee dagen na het uitspreken van zijn bezorgdheid ontslagen wordt door zijn werkgever: The Rowett Institute. De verklaring voor het ontslag luidt ‘officieel’ dat dr. Pusztai fouten zou hebben gemaakt in het onderzoek. Het werd Pusztai verboden in het openbaar te spreken over zijn onderzoek. Een opmerkelijke beslissing omdat de directeur toestemming heeft gegeven voor het
tv-interview.

Zoals later blijkt is één van de gevolgen van het tv-optreden voor The Rowett Institute, dat het de samenwerking met Monsanto misloopt. Monsanto (U.S.) is wereldmarktleider (90% marktaandeel in GM-gewassen) op het gebied van zaadveredeling die zacht gezegd niet blij is met de uitkomst van de onderzoeksresultaten.

Aanwijzingen duiden erop -dit heb ik  niet feitelijk uit kunnen zoeken- dat Monsanto destijds contact zou hebben opgenomen met Bill Clinton, welke Tony Blair gebeld zou hebben met de boodschap “het probleem-Pusztai” op te lossen. Een medewerker zou later verklaard hebben dat er inderdaad druk  uitgeoefend zou zijn vanuit London op de directeur van The Rowett Institute om Pusztai te ontslaan.

De Britse wetenschapselite, vertegenwoordigd door The Royal Society, doet het onderzoek tot overmaat van ramp af als slecht uitgevoerd, onvoldoende en niet valide. Opmerkelijk, aldus Pusztai later in een interview, omdat ze helemaal niet konden weten welke methoden gebruikt waren en hoe de experimenten precies uitgevoerd zijn, omdat deze gegevens nooit gepubliceerd zijn.

Pas een aantal maanden... ...het volledige artikel is in opgemaakte vorm (met illustraties) te vinden in Hongarije in Zaken editie 18. Klik hier om deze uitgave te bestellen.

Bron: Hongarije in Zaken editie18