Gepubliceerd door: Raissa Bemelmans Gepubliceerd op: Monday 26 December 2005, 14:34

Invloed van de geschiedenis op de nationale cultuur en werkcultuur

Een van mijn Nederlandse buren werkt in Boedapest in een groot bedrijf. Niet zo lang geleden ontmoette ik hem daar in een gezellig koffiehuis. Met verbazing, vertelde hij het volgende: tijdens één van de directievergaderingen hadden hij en een andere Nederlander, de baas van het bedrijf, een stevige discussie over een agendapunt. Woorden als “onzin”, “belachelijk”en “je bent gek” werden uitgewisseld. Tijdens de lunch vonden beide Nederlanders dat heteen goede discussie was geweest en dat ze een flinke vooruitgang hadden geboekt.

Na de lunch ging één van de Hongaarse directeuren, die ook op de vergadering aanwezig was, naarde Nederlandse baas toe. Hij vroeg zich af hoe het nu verder moest. Naar zijn idee was de discussie tussen de twee Nederlanders dusdanig uit de hand gelopen dat een verderesamenwerking onmogelijk was. Bovendien dacht hij dat mijn buurman, als onderdirecteur, het bedrijf waarschijnlijk zou moeten verlaten. De Nederlandse baas was erg verbaasd en toen hij vertelde dat zij beiden het juist een prima discussie hadden gevonden, kon de Hongaar dit niet geloven.

Discussie cultuur

In mijn antwoord probeerde ik hem duidelijk te maken, dat er tussen de Nederlandse en de Hongaarse discussie cultuur een groot verschil is. Volgens het zeer pragmatisch Nederlandse poldermodel, uit iedereen zich in een fel, scherp en stevig debat, maar aan het eind van het debat gaat men beschaafd uit elkaar en komt er een besluit, een compromis, waar iedereen mee kan leven. De Nederlandse manager, voor wie alles bespreekbaar is en die op een actieve inbreng van zijn medewerkers rekent, komt vaak in de problemen in Hongarije. Daar kent men de open gesprekscultuur niet om problemen met elkaar op te lossen. Dit gebrek aan een open gesprekscultuur betekent, dat beslissingen op het hoogste niveau worden genomen en medewerkers niet bij het beleid worden betrokken. De communicatie verloopt langs verticalelijnen. De vrij autoritaire Hongaarse manager denkt in termen van straf en beloning in plaats van overleg. Dit gebrek aan overleg betekent dat onontbeerlijke informatie die nodig is voor het dagelijkse reilen en zeilen van een bedrijf, vaak bij één persoon wordt opgeslagen en niet in de groep besproken of doorgegeven wordt. Er bestaat nog steeds een groot wantrouwen tussen personeel en leiding.

In Hongarije heeft nooit echte vrijheid van meningsuiting bestaan. Dit is toe te schrijven aan de achtereenvolgende autoritaire regimes. Ook vóór het communisme was Hongarije een ander land dan bijvoorbeeld Nederland. Hongarije was tot aan de communistische machtsovername een agrarische gemeenschap, waarin het grootgrondbezit domineerde. De boeren hadden geen enkele medezeggenschap in de Hongaarse samenleving. Er bestond een gigantische kloof tussen adel en boeren en een enormverschil tussen stad en platteland. Het politieke midden ontbrak. En een boeren samenleving is traditioneel gesloten. Het autoritaire communisme heeft isolatie en gebrek aan openheid zeker verder in de hand gewerkt.

Wat het gevoel voor hiërarchie betreft heeft het communisme er ook een schepje boven op gedaan. En deze nalatenschap zit in de hoofden van de mensen. Daarom is bijvoorbeeld de houding van Hongaren ten opzichte van gezag anders dan die van Nederlanders. Dit manifesteerde zich ook in het gedrag van de Hongaarse directeur in ons voorbeeld. Voor hem was het duidelijk dat na de stevige discussie tussen de twee Nederlanders, niet de “baas” maar zijn ondergeschikte weg moest.

De oude ideeën gaan niet van de ene op de andere dag weg.

Invloed van geschiedenis op de nationale cultuur en op de werkcultuur.

Onze sociale en culturele eigenschappen, onze manier van denken en handelen wordt door de nationale cultuur van het land beïnvloed, het land waarin wij zijn opgegroeid. De bedrijfscultuur van een land is bijna altijd de afspiegeling van de nationale cultuur van dat land. Dit blijkt ook uit dit Hongaars- Nederlandse voorbeeld. De nationale cultuur, dat wil zeggen de gemeenschappelijke karaktertrekken van de leden van een volk ontstaan in de loop van de geschiedenis. Door de specifieke geschiedenis van een volk ontstaat er een lotsverbondenheid tussen de leden van dat volk. Deze lotsverbondenheid komt tot uiting in gedeelde gewoonten, idealen en tradities.

Zoals eerder aangegeven is Hongarije een nogal gesloten, eenzame en naar binnen toe gekeerde samenleving. Dit heeft met de Hongaarse geschiedenis te maken, die gekenmerkt wordt door een langdurige onderdrukking doorverschillende grootmachten. Men ging zich isoleren en behield sterk de boerenmentaliteit.

En laten we de Hongaarse taal niet vergeten. De enige vrijheid die de Hongaren eeuwen lang kenden was zich uit te drukken in hun voor anderen niet verstaanbare taal. Deze niet Indo-Europese taal isoleert de Hongaarse natie.

Eenzaam en introvert zit de Hongaar opgesloten in zijn eigen taal. Maar Hongarije, “een buitenbeentje” in een zee van Germaanse, Slavischeen Latijnse volken, heeft duizend jaar lang weten te overleven. Door het omarmen van de Reformatie kreeg Transsylvanië veel culturele contacten met deRepubliek der Zeven Verenigde Provinciën. Tijdens de Republiek studeerden er in Franeker, in Utrecht, in Leiden en in Harderwijk ongeveer drieduizend Hongaarse studenten, de zogenoemde peregrini. Een van de peregrini was János Apáczai Csere (1625 -1659), de“Hongaarse Comenius”, een pionier op het gebied van Hongaarse opvoedkunde. Zijn Nederlandse echtgenote Aletta van der Maet vergezelde hem bij zijn terugkeer naar Transsylvanië. Beiden zijn op het kerkhof van Házsongrád bij Cluj – Napoca (Kolozsvár in het Hongaars) begraven

Dit getuigt van overlevingsdrang, geestelijke creativiteit en aanpassingsvermogen.

Om de gedragscultuur van een volk in de juiste context te kunnen plaatsen, om bepaalde attitudes te kunnen verklaren, is enige kennis van de geschiedenis van het land noodzakelijk. Het geldt in het bijzonder voor de Hongaren, omdat de Hongaarse geschiedenis het Hongaarse volk nadrukkelijk heeft getekend.

Hongaars–Nederlandse contacten tijdens deRepubliek der Zeven Verenigde Provinciën

In de fatale slag bij Mohács (1526) tussen de Hongaren en de Turken heeft Hongarije haar onafhankelijkheid verloren. Dat Hongarije het als natie überhaupt heeft overleefd tijdens de 170 jaar Turkse bezetting is in beslissende mate te danken geweest aan de positie van Transsylvanië (Erdély). Dit semi-onafhankelijke vorstendom (1542-1691) onder Turks protectoraat, zorgde voor de continuïteit van de Hongaarse identiteit. Dit hing samenmet de opkomst van de Reformatie.

Door het omarmen van de Reformatie kreeg Transsylvanië veel culturele contacten met deRepubliek der Zeven Verenigde Provinciën. Tijdens de Republiek studeerden er in Franeker, in Utrecht, in Leiden en in Harderwijk ongeveer drieduizend Hongaarse studenten, de zogenoemde peregrini. Een van de peregrini was János Apáczai Csere (1625 -1659), de“Hongaarse Comenius”, een pionier op het gebied van Hongaarse opvoedkunde. Zijn Nederlandse echtgenote Aletta van der Maet vergezelde hem bij zijn terugkeer naarTranssylvanië. Beiden zijn op het kerkhof van Házsongrád bij Cluj – Napoca (Kolozsvár in het Hongaars) begraven.

Een andere, voor Hongarije heel belangrijke, eveneens uit Transsylvanië stammende peregrinus, was de theoloog Miklós Misztótfalusi Kis, die zich tot een toonaangevende Europese typograaf ontwikkelde. In 1685 drukte hij in zijn Amsterdamse drukkerij(waarschijnlijk op de Spuistraat 210, waar op de muur in 1985 een tweetalige gedenkplaat werd geplaatst) de Hongaarse “Gouden Bijbel”. Ook hij ging terug naar Transsylvanië.